Havza Haber Ajansı Çeviri Grubu’nun haberine göre, Lübnan alanındaki gözlemci ve uzmanların değerlendirmesine göre, Şehit Seyyid Hasan Nasrallah’ın şehadetinden sonra Lübnan’da direnişe karşı yürütülen yumuşak savaşın veya medya ve anlatı savaşının arttığı görülmektedir. Bu savaş, Siyonist rejimin Lübnan’ın güneyine yönelik günlük saldırılarıyla eş zamanlı olarak yürütülmektedir.
Lübnan ordusundan emekli tuğgeneral, eski Lübnan Hükümeti Uluslararası Acil Durum Güçleri Koordinatörü ve eski Askerî Mahkeme Başkanı Munir Şehade, el-Ahd’da yayımlanan ve “Lübnan’da kışkırtıcı ve taraflı medya: Kamuoyu nüfuz alanına dönüştüğünde” başlığını taşıyan yazısında, Batı-Amerikan ve Siyonist-Arap eksenine bağlı siyasi partilerin yönlendirmesiyle farklı anlatıların oluşturulmasında Lübnan medyasının sergilediği performansı analiz etti.
Yazının tercüme edilmiş metni şu şekildedir:
Lübnan’a karşı savaş artık yalnızca füzeler, uçaklar ve tanklarla yürütülmüyor. Daha sessiz ancak aynı derecede, hatta daha tehlikeli olan başka bir savaş da var: Anlatı savaşı. Bu savaşta, yaşananların görüntüsünü değiştirmek için toprakları işgal etmenize, bir askeri mevzinin anlamını ortadan kaldırmak için onu ele geçirmenize gerek yoktur.
Bir medya platformu, dijital hesaplardan oluşan bir ağ, haberleri yeniden dolaşıma sokma kabiliyetine sahip bir grup yorumcu ve uzman, bir iddiayı kamuoyunun zihninde gerçeğe dönüştürmek için yeterlidir.
Burada Lübnan’da ciddi şekilde sorulması gereken bir soru ortaya çıkıyor: Bazı medya kuruluşlarını kim finanse ediyor? Önceliklerini kim belirliyor? Söyledikleri ve görmezden geldikleri şeylere ilişkin sınırları kim belirliyor? Gerçekleri aktarmadaki doğal rollerini yerine getiren medya kuruluşlarıyla mı karşı karşıyayız, yoksa Lübnan kamuoyunu etkilemeye yönelik daha geniş bir sistemin parçasıyla mı karşı karşıyayız? Bu soru teorik bir varsayım değildir.
“Lübnan’da Medya Sahipliğinin İzlenmesi” başlıklı ve Samir Kassir Vakfı tarafından 2024 yılında başlatılan, 37 medya kuruluşunu kapsayan çalışma, bu medya kuruluşlarının yaklaşık yüzde 90’ının finansman kaynaklarını açıklamadığını ortaya koydu. Buna karşılık, yüzde 80’den fazlasının mülkiyet veya hisse yoluyla Lübnan’daki siyasi sınıfla bağlantılı olduğu, bu örneklemdeki medya sahiplerinin yüzde 70’inden fazlasının ise seçilmiş veya atanmış siyasetçilerle bağlantılı olduğu belirlendi.
Bu rakamlar tek başına Lübnan medyasındaki sorunun yalnızca “sahte haberler” olmadığını; haberlerin üretilmesinin ve sunuluş biçiminin belirlenmesinin arkasındaki çıkar sisteminin de bu sorunda rol oynadığını göstermektedir. Yabancı para vardır, ancak soru şudur: Ne istiyorlar? Lübnan’daki yabancı mali desteğin yalnızca bir söylenti veya siyasi bir uydurma olduğu iddiası yanlıştır. Medya ve gazetecilikle bağlantılı kurum ve programlar için ilan edilmiş ve belgelenmiş uluslararası finansman bulunmaktadır.
Örneğin Avrupa Birliği, 2006 yılından bu yana Basın Özgürlüğü için Samir Kassir Ödülü’nü finanse etmektedir ve resmî açıklamalarından birinde bu projenin yıllık bütçesinin 140 bin euro olduğunu belirtmiştir. Avrupa Birliği ayrıca 2026 yılında Samir Kassir Vakfı iş birliğiyle bu ödülün düzenlenmesine devam etmiştir.
2025 yılında Samir Kassir Vakfı tarafından ABD hükümetinin finansmanının askıya alınmasının etkileri hakkında yayımlanan bir rapor, incelenen bazı Lübnan medya kuruluşlarının ABD finansmanının askıya alınmasından doğrudan etkilendiğini ve devlet yardımlarının bu çalışmaya dâhil edilen kuruluşlar arasında en yaygın gelir kaynağı olduğunu ortaya koydu.
Burada iki şeyi birbirinden ayırmak gerekir: Yabancı finansmanın varlığı, tek başına gizli bir gündemin kanıtı değildir. Buna karşılık, finansman kaynakları konusunda şeffaflığın bulunmaması, finansman sağlayan ile yararlanıcı arasındaki ilişkinin niteliği ve bu finansmanın profesyonel desteğe mi bağlı kaldığı, yoksa doğrudan veya dolaylı olarak editoryal öncelikleri etkilemeye kadar uzanıp uzanmadığı konusunda meşru sorular ortaya çıkarmaktadır.
Bu, kaçınılması değil, sorulması gereken bir sorudur. Finans, anlatı endüstrisinin bir parçası hâline geldiğinde sorun yalnızca yabancı bir kuruluşun bir medya kuruluşuna para vermesi değildir. Sorun, bu finansmanın eğitim, araştırma, içerik üretimi, dijital platformlar, araştırma merkezleri ve iletişim kampanyalarını içeren, ardından aynı mesajların çok sayıda kanal ve medya kuruluşunda yayılmasını sağlayan bütünleşik bir sistemin parçası hâline gelmesiyle başlar. O zaman artık bu etkinin doğrudan bir talimata ihtiyacı kalmaz.
Bir grup kurumun aynı önceliklere, aynı kelime dağarcığına, aynı kavramlara ve aynı yaklaşımlara sahip olması yeterlidir. En tehlikeli nüfuz biçimleri, gazeteciye “Bunu yaz.” denilmesini gerektirmeyenler olabilir. Gazetecinin daha önceden finansmanı nereden aldığını, uluslararası alanda neyin dikkat çektiğini, kendisine hangi şeylerin kapıları açabileceğini ve hangilerinin bu kapıları kapatabileceğini bilmesi yeterlidir.
Fitne çıkaran medya kuruluşları her zaman yalan söylemez; bazen gerçeğin yarısını seçer. En tehlikeli kışkırtma biçimi, mutlaka asılsız ve uydurma haberler üretmek değildir. En tehlikeli medya türü; bir gerçeği ele alıp ardından onun yarısını çıkarmak, onu farklı bir bağlama yerleştirmek ve eksik gerçeği bütünlüklü bir anlatıya dönüştürünceye kadar onlarca kez tekrarlamaktır.
Güneyde bir askerî olay meydana gelebilir ve haberin başlığı “Hizbullah’ın silahları” hakkında olabilir. İsrail tarafından bir saldırı gerçekleşebilir ve medyanın sorusu “Hizbullah neden savaşı engellemedi?” şeklinde olabilir. İsrail tarafından bir sızma gerçekleşebilir ve konu, direnişin sorumluluğuna ilişkin bir tartışmaya dönüştürülebilir. Böylece medya gerçeği yavaş yavaş inşa edilir. Bu sorun Lübnan’a özgü değildir.
Haberden Kışkırtmaya
Medyanın olayları haber vermeyi bırakıp insanları olay hakkında belirli bir tutuma yönlendirmeye başladığı noktada medya kışkırtması başlar. Belirli ifadeler haber kapsamının değişmez bir parçası hâline geldiğinde, okuyucunun düşünmesi değil, onları kabul etmesi beklenir: “Yasa dışı silahlar”, “devlet içinde devlet”, “İran işgali”, “bir macera.”
Böylece Lübnan medyası, siyasi ve mezhepsel açıdan birbirine paralel adalara dönüşmüştür; her kitle, Lübnan’ı diğer kitlelerin gördüğünden farklı görmektedir. Yani “yönlendirilmiş medya” sorunu yeni bir mesele değildir. Ancak sosyal medya ona kat kat daha fazla güç kazandırmıştır.
Ekrandan Siber Orduya
Ancak burada çok önemli başka bir husus daha ortaya çıkmaktadır: Lübnan’da kamuoyu artık yalnızca haber merkezlerinde şekillenmiyor. Hesaplar, gruplar, influencer’lar, sayfalar, platformlar, kampanyalar ve trendlerin tümü aynı yönde hareket edebilir ve belirli bir tutumun bütün Lübnanlıların görüşünü temsil ettiği yönünde genel bir algı oluşturabilir. Burada soru daha karmaşık hâle geliyor: Kamuoyu medya söylemini mi oluşturuyor, yoksa koordineli medya söylemi mi kamuoyunu oluşturuyor?
En Tehlikeli Gösterge: Anlatıların Benzerliği
Ciddi dış nüfuz göstergeleri aramak istiyorsak, yalnızca bir medya kuruluşuna doğrudan yapılan mali aktarımlara bakmamalıyız. İzlenmesi gereken başka göstergeler de vardır:
Birincisi: Finansman kaynakları. Kuruluş, kendisini kimin finanse ettiğini açıkça açıklıyor mu? Finansman miktarı ne kadar? Projenin süresi ne kadar? Projeyi yürüten kuruluş kim?
İkincisi: Programların niteliği. Bu finansman gazeteciliğin, araştırmanın ve eğitimin geliştirilmesine mi tahsis ediliyor, yoksa belirli siyasi konularla mı bağlantılı?
Üçüncüsü: Ortaklar ağı. Bu kurumu kim finanse ediyor? Çalışanlarını kim eğitiyor? Uzmanları kim seçiyor? Hangi araştırmaların üretileceğine kim karar veriyor?
Dördüncüsü: Tekrarlanan ifadeler. Aynı siyasi kavramlar aynı anda çok çeşitli platformlarda mı ortaya çıkıyor?
Beşincisi: Seçici haber kapsamı. Belirli olaylar aşırı derecede büyütülürken, benzer diğer olaylar görmezden mi geliniyor?
Altıncısı: Anlatının yayılma hızı. Okuyucu, haberin nerede bittiğini ve siyasi yorumun nerede başladığını biliyor mu?
Bunlar profesyonel bir şekilde incelenebilecek göstergelerdir. Ancak bunları mali veya belgelere dayalı kanıt sunmadan doğrudan casusluk veya birilerine hizmet etme suçlamasına dönüştürmek, profesyonel gazetecilik değildir.
Sorun Yalnızca Yabancılarla İlgili Değil
Adil olmak gerekirse, bütün suçu yabancı güçlere yüklememeliyiz. Lübnan medyası da uzun süredir devam eden bir sorunla karşı karşıya: Yerel siyasi paranın nüfuzu. Bazı medya kuruluşları iş insanları, siyasetçiler ve siyasi partilerle bağlantılıdır; bazıları ise editoryal bağımsızlıklarını sorgulatan reklam, siyasi veya ticari çıkarlara dayanmaktadır.
Sınır Tanımayan Gazeteciler, Lübnan’ın medya sektörünün çeşitli düzeylerde hâlâ siyasi partilerle veya siyasi ve ekonomik ailelerle bağlantılı kişilerinin etkisi altında olduğunu ve medyanın ülkedeki siyasi ve mezhepsel ayrışmaları yansıttığını belirtiyor.
Lübnan’ın tutum sahibi olmayan medyaya ihtiyacı yoktur; aksine tutumunu açıkça ortaya koyan medyaya ihtiyacı vardır. Amaç, Lübnan medyasının görüşlerini ifade etmekten arındırılması değildir. Medya, direnişi destekleme veya ona karşı çıkma, Batı’ya yakın olma veya Batı’nın politikalarını reddetme, hükümeti destekleme veya eleştirme hakkına sahiptir. Sorun, bir tutumun varlığı değildir. Sorun, bu tutumu tarafsızlık iddiasının arkasına gizlemek, finansmanı bağımsızlık iddiasının arkasına saklamak ve kendi görüşünü bir haber başlığının arkasına gizlemektir.
Lübnanlı okuyucunun şunları bilmeye hakkı vardır: Bu medya kuruluşunun sahibi kim? Onu kim finanse ediyor? Ürettiği araştırmaların masraflarını kim karşılıyor? Eğitim programlarını kim finanse ediyor? Dijital kampanyaları kim finanse ediyor? Finansman sağlayan ile içerik arasındaki ilişkinin niteliği nedir?
Bu bağlamda, Ağustos 2026’da Lübnan’da medya mülkiyeti ve finansman kaynakları konusunda daha fazla şeffaflık içeren yeni medya yasasının kabul edilmesi, taşıdığı çekincelere rağmen, bu konunun sağlıklı bir medya ortamının temel unsurlarından biri olduğunun resmî olarak kabul edildiğini göstermektedir.
Gerçek Savaş Lübnanlıların Düşüncesi Üzerindedir
Büyük savaşlarda asıl hedef toprakları ele geçirmek olabilir. Ancak Lübnan’da aynı derecede önemli başka bir hedef daha vardır: Lübnan halkının çevresinde olup bitenlere ilişkin bilinci. Eğer bir taraf, Lübnanlıları saldırganın mağdur olduğuna, mağdurun sorun teşkil ettiğine, direnişin savaşın kökeni olduğuna ve işgalin yalnızca bunun sonucu olduğuna veya tam tersinin geçerli olduğuna ikna etmeyi başarırsa, o zaman tek bir kurşun bile atmadan hedeflerinin bir kısmına ulaşmış olur.
Dolayısıyla kışkırtıcı medyayla mücadele, medyayı susturarak, karşıt görüşlerin ifade edilmesini engelleyerek veya gazetecileri ihanetle suçlayarak gerçekleştirilemez. Bunun yolu; finansmanın açıklanmasından, mülkiyetin açıklanmasından, çıkarların açıklanmasından ve gerçek ile görüşün birbirinden ayırt edilmesinden geçer.
Medya bağımsızlığı, bir kuruluşun kendisini ne sıklıkla “bağımsız” ilan ettiğiyle değil, finansman kaynaklarını açıklama kapasitesi ve bu gerçek destekçileri için utanç verici olsa bile gerçeği yayımlama konusundaki istekliliğiyle ölçülür.
Krizler, savaşlar ve bölünmelerle çevrili Lübnan gibi küçük bir ülkede kamuoyunu paraya, ekrana, platforma veya algoritmaya sahip olanların rehinesi hâline getiremeyiz. Çünkü Lübnan için mücadele sınırlarından başlayabilir, ancak çoğu zaman vatandaşların zihninde belirlenir.
yorumunuz